İslam'ın beş temel şartından biri olan zekat, belirli bir mal varlığına sahip olan Müslümanların yılda bir kez mallarının kırkta birini ihtiyaç sahiplerine vermesi gereken mali bir ibadettir. Ancak zekatın farz olabilmesi için kişinin mal varlığının belirli bir eşiği — yani nisab miktarını — aşması gerekir. Nisab kavramı, zekat ibadetinin temelini oluşturan en kritik ölçütlerden biridir ve doğru hesaplanması, zekatın sıhhatini doğrudan etkiler. Bu yazıda nisab miktarının ne olduğunu, altın ve gümüş üzerinden nasıl hesaplandığını, 2026 yılı güncel nisab değerlerini ve mezheplere göre farklılıkları detaylı şekilde ele alacağız.
Nisab Miktarı Nedir?
Nisab, Arapça kökenli bir kelime olup "asıl, temel, başlangıç noktası" anlamlarına gelir. İslam fıkhında ise nisab, bir Müslümanın zekat vermekle yükümlü olabilmesi için sahip olması gereken asgari mal varlığı miktarını ifade eder. Başka bir deyişle nisab, zekatın farz olup olmadığını belirleyen mali eşik değerdir.
Bir kişinin temel ihtiyaçları (oturduğu ev, günlük giysileri, binek aracı, meslek aletleri ve ailesinin bir yıllık nafakası) dışında kalan mal varlığı nisab miktarına ulaşıyorsa ve bu mal üzerinden bir kameri yıl (havelân-ı havl) geçmişse, o kişiye zekat vermek farzdır. Nisab miktarının altında mal varlığına sahip olanlar ise zekat mükellefi değildir; hatta bu kişiler zekat alabilecek durumda kabul edilirler.
Hz. Peygamber (s.a.v.) döneminde nisab miktarı altın ve gümüş üzerinden belirlenmiştir. Bu ölçü, yüzyıllar boyunca İslam dünyasında zekatın temel hesaplama birimi olmuş ve günümüzde de geçerliliğini sürdürmektedir. Nisab kavramını anlamak, zekat nasıl hesaplanır sorusunun yanıtına ulaşmanın ilk adımıdır.
Altın ve Gümüş Nisab Değerleri
İslam fıkhında nisab miktarı iki temel değerli maden üzerinden belirlenmiştir: altın ve gümüş. Her ikisinin de kendine özgü nisab miktarı vardır ve zekat hesaplamasında hangisinin esas alınacağı önemli bir fıkhi meseledir.
Altın Nisabı: Hz. Peygamber (s.a.v.) döneminde belirlenen altın nisabı 20 miskal olarak tespit edilmiştir. Günümüz ölçü birimleriyle bu miktar 80,18 gram saf altına karşılık gelir. Bazı kaynaklarda bu miktar 85 gram olarak da ifade edilmektedir; ancak Hanefi mezhebinin ağırlıklı görüşü 80,18 gramdır. Kişinin temel ihtiyaçları dışında 80,18 gram veya daha fazla saf altına ya da bunun parasal karşılığına sahip olması durumunda zekat vermesi farz olur.
Gümüş Nisabı: Gümüş için belirlenen nisab miktarı ise 200 dirhem yani 561,2 gram saf gümüştür. Kişi bu miktarda gümüşe veya bunun parasal karşılığına sahip olduğunda zekat mükellefi sayılır.
Günümüzde altın ve gümüş arasında büyük bir fiyat farkı oluşmuştur. Hz. Peygamber döneminde 20 miskal altın ile 200 dirhem gümüşün piyasa değeri birbirine yakınken, bugün gümüş nisabı altın nisabından çok daha düşük bir parasal değere denk gelmektedir. Bu durum, hangi nisabın esas alınacağı konusunda mezheplerin farklı yaklaşımlar geliştirmesine yol açmıştır. Sadaka ile zekat arasındaki farkı anlamak da bu bağlamda önemlidir; zira nisab altında kalanlar zekat veremese de gönüllü sadaka verebilir.
2026 Güncel Nisab Miktarı
Nisab miktarının güncel değeri, altın ve gümüşün piyasa fiyatlarına göre sürekli değişim gösterir. 2026 yılı itibarıyla Türkiye'deki güncel nisab değerleri şu şekildedir:
Altın Nisabı (80,18 gram): 2026 yılı Şubat ayı itibarıyla gram altın fiyatı yaklaşık 3.200 TL civarındadır. Bu durumda altın nisabı yaklaşık 256.576 TL olarak hesaplanmaktadır. Yani temel ihtiyaçları dışında 256.576 TL ve üzeri mal varlığına sahip olan bir Müslüman, altın nisabına göre zekat vermekle yükümlüdür.
Gümüş Nisabı (561,2 gram): Gram gümüş fiyatı yaklaşık 38 TL civarında seyretmektedir. Bu durumda gümüş nisabı yaklaşık 21.326 TL olarak hesaplanmaktadır. Gümüş nisabına göre değerlendirildiğinde, temel ihtiyaçları dışında 21.326 TL ve üzeri mal varlığına sahip olan kişi zekat mükellefi sayılır.
Bu iki değer arasındaki büyük fark dikkat çekicidir. Altın nisabına göre zekat mükellefi olmayan bir kişi, gümüş nisabına göre zekat vermekle yükümlü olabilir. Hanefi mezhebi, fakirlerin lehine olan gümüş nisabını esas almayı tavsiye etmektedir. Bu yaklaşıma göre daha fazla kişi zekat mükellefi sayılacak ve dolayısıyla daha fazla ihtiyaç sahibine yardım ulaşacaktır.
Not: Yukarıdaki değerler 2026 Şubat ayı piyasa fiyatlarına göre hesaplanmış olup altın ve gümüş fiyatlarındaki dalgalanmalara bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Zekat hesaplama tarihinize en yakın güncel fiyatları esas almanız tavsiye edilir.
Nisab Hesaplama Yöntemi
Nisab miktarını doğru hesaplamak, zekat ibadetinin sıhhatini belirleyen en önemli adımlardan biridir. Pratik bir nisab hesaplaması şu adımlarla yapılır:
1. Toplam Mal Varlığının Belirlenmesi: Öncelikle sahip olduğunuz tüm varlıkları listeleyiniz. Bunlar arasında nakit para (TL, döviz), bankadaki mevduat ve katılım hesapları, altın ve gümüş (ziynet dahil Hanefi mezhebine göre), hisse senetleri ve yatırım fonları, ticari mallar ve alacaklar yer alır.
2. Temel İhtiyaçların Düşülmesi: Toplam mal varlığından, kişinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin temel ihtiyaçları düşülür. Oturduğunuz ev, günlük kullandığınız araç, kişisel eşyalarınız ve borçlarınız bu kapsama girer. Kalan miktar "zekata tabi net varlık" olarak adlandırılır.
3. Nisab ile Karşılaştırma: Zekata tabi net varlığınızı güncel nisab değeriyle karşılaştırın. Gümüş nisabını (yaklaşık 21.326 TL) veya altın nisabını (yaklaşık 256.576 TL) esas alarak varlığınızın nisab miktarını aşıp aşmadığını kontrol edin.
4. Havelân-ı Havl Şartı: Nisab miktarına ulaşan mal varlığınızın üzerinden bir kameri yıl (354 gün) geçmiş olması gerekir. Yılın başında ve sonunda nisab miktarının üzerinde olmanız şarttır; yıl içindeki geçici düşüşler zekat yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
5. Zekat Miktarının Hesaplanması: Nisab miktarını aşan toplam zekata tabi varlığınızın %2,5'ini (kırkta birini) zekat olarak ayırırsınız. Örneğin 100.000 TL zekata tabi mal varlığınız varsa, ödemeniz gereken zekat miktarı 2.500 TL'dir.
Zekat hesaplamasının detaylı adımlarını ve pratik örneklerini öğrenmek için Zekat Nasıl Hesaplanır? başlıklı rehber yazımızı incelemenizi tavsiye ederiz.
Nisab Miktarına Ulaşma Şartları
Zekatın farz olabilmesi için nisab miktarına ulaşmanın yanı sıra bazı temel şartların da bir arada bulunması gerekir. Bu şartları doğru anlamak, zekat ibadetinin sıhhatini sağlamak açısından büyük önem taşır.
Müslüman Olmak: Zekat yalnızca Müslümanlara farz olan bir ibadettir. Gayrimüslim kişilerin zekat yükümlülüğü bulunmaz.
Akıl ve Bülûğ: Hanefi mezhebine göre zekatın farz olabilmesi için kişinin akıl sağlığının yerinde olması ve ergenlik çağına ulaşmış olması (bâliğ) gerekir. Çocukların ve akıl hastalarının mallarından zekat verilmez. Ancak Şâfiî ve Hanbelî mezhepleri, çocuk ve akıl hastalarının mallarından velileri aracılığıyla zekat verilmesi gerektiğini savunur.
Hür Olmak: Tarihsel bir şart olmakla birlikte, zekat mükellefinin hür bir birey olması gerekir. Günümüzde bu şart fiilen herkes için geçerlidir.
Nisab Miktarına Sahip Olmak: Temel ihtiyaçlar düşüldükten sonra kalan mal varlığının nisab miktarını aşması gerekir. Nisab altında kalan kişiler zekat vermekle yükümlü değildir.
Malın Nâmî (Artıcı) Olması: Zekata tabi malın, potansiyel olarak artma ve çoğalma özelliği taşıması gerekir. Nakit para, altın, gümüş, ticaret malları ve hayvanlar bu niteliğe sahiptir. Kişisel kullanıma ayrılan ev eşyaları, giyim ve binek araçları ise artıcı mal sayılmaz.
Havelân-ı Havl: Nisab miktarına ulaşan malın üzerinden bir kameri yıl geçmesi gerekir. Bu süre, nisab miktarına ilk ulaşıldığı tarihten itibaren başlar. Yılın başında ve sonunda nisab miktarının üzerinde olunması yeterlidir. Zekat kimlere verilir sorusu da bu şartlar bağlamında önem kazanır; çünkü zekat mükellefi olmayanlar bizzat zekat alıcısı olabilirler.
Hangi Mezhebe Göre Nisab?
Dört büyük Sünni mezhep, nisab miktarının altın ve gümüş üzerinden belirlenmesi konusunda ittifak etmekle birlikte, uygulamada bazı nüanslar ortaya çıkmaktadır. Bu farklılıklar özellikle günümüzde altın ve gümüş fiyatları arasındaki büyük uçurum sebebiyle daha belirgin hâle gelmiştir.
Hanefi Mezhebi: Hanefi âlimleri, nakit para ve ticaret malları söz konusu olduğunda fakirlerin lehine olan nisabın esas alınmasını tavsiye eder. Günümüzde gümüş nisabı altın nisabından çok daha düşük bir parasal değere karşılık geldiğinden, Hanefi mezhebine göre gümüş nisabını esas almak daha ihtiyatlı bir yaklaşımdır. Bu sayede daha fazla Müslüman zekat mükellefi sayılır ve daha fazla ihtiyaç sahibine zekat ulaşır.
Şâfiî Mezhebi: Şâfiî mezhebinde altın nisabı (85 gram) esas alınma eğilimindedir. Nakit para ve ticaret malları için altın nisabının kullanılması, bu mezhepte daha yaygın kabul gören görüştür. Bu yaklaşıma göre daha yüksek bir eşik belirlenmiş olur ve nisab altında kalan kişi sayısı artar.
Mâlikî Mezhebi: Mâlikî mezhebi de altın ve gümüş nisabını temel almakla birlikte, ticaret mallarının kıymetinin hangi nisapla değerlendirileceği konusunda esneklik tanır. Kişinin kendi durumuna ve malın cinsine göre uygun nisabı seçmesi mümkündür.
Hanbelî Mezhebi: Hanbelî mezhebi, altın ve gümüş nisabını ayrı ayrı değerlendirir. Kişi yalnızca altına sahipse altın nisabı, yalnızca gümüşe sahipse gümüş nisabı uygulanır. Karma mal varlığında ise kişinin lehine olan nisabın esas alınması tercih edilir.
Günümüz İslam âlimlerinin önemli bir kısmı, özellikle Ramazan ayında zekat hesaplarken her iki nisabı da göz önünde bulundurmayı ve gümüş nisabını esas almayı tavsiye etmektedir. Bu yaklaşım, zekatın sosyal adaleti sağlama amacına daha uygun düşmektedir. Fitre nedir ve fitre miktarı konusu da zekatla benzer şekilde güncel değerlere göre belirlenmektedir.
Nisab ve Zekat İlişkisi
Nisab ve zekat arasındaki ilişki, bir kapının anahtarı ve kilidi gibidir. Nisab miktarı, zekat kapısını açan anahtardır; bu eşiğin altında kalan kişi zekat mükellefi değildir, üstüne çıkan ise zekat vermekle yükümlüdür. Bu ilişkiyi doğru anlamak, hem zekat verenlerin hem de zekat alacak olanların haklarını korumak açısından kritik öneme sahiptir.
Zekatın Farz Olma Anı: Kişinin mal varlığı nisab miktarını aştığı anda zekat yükümlülüğü potansiyel olarak başlar. Ancak fiilen farz olabilmesi için havelân-ı havl şartının da gerçekleşmesi gerekir. Yani nisab miktarına ulaştıktan sonra bir kameri yıl geçmeli ve yıl sonunda da mal varlığı nisab miktarının üzerinde olmalıdır.
Nisab Altına Düşme Durumu: Yıl içinde mal varlığı geçici olarak nisab altına düşse bile Hanefi mezhebine göre yılın başında ve sonunda nisab üzerinde olmak yeterlidir. Ancak Şâfiî mezhebine göre yıl boyunca nisab miktarının altına düşülmemesi gerekir; aksi hâlde süre yeniden başlar.
Birden Fazla Mal Türü: Kişi farklı türde mallara sahip olabilir — nakit, altın, gümüş, ticaret malı gibi. Hanefi mezhebine göre bu malların hepsi birleştirilerek toplam değer üzerinden nisab değerlendirmesi yapılır. Örneğin bir kişi 30 gram altına ve 10.000 TL nakit paraya sahipse, bunların toplam değeri hesaplanarak nisab ile karşılaştırılır.
Borçların Etkisi: Kişinin borçları, zekata tabi mal varlığından düşülür. Temel ihtiyaçlar ve borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar nisab ile karşılaştırılır. Borçlu bir kişinin mal varlığı, borçları düşüldükten sonra nisabın altına iniyorsa o kişi zekat mükellefi değildir.
Zekatın İslam toplumundaki rolü yalnızca bireysel bir ibadet olmakla sınırlı değildir. Nisab sistemi sayesinde toplumda belirli bir refah düzeyinin üzerindeki kişilerden, ihtiyaç içindeki kişilere sistematik bir mali transfer gerçekleşir. Bu düzen, İslam'ın sosyal adalet anlayışının en somut uygulamalarından biridir.
Sonuç
Zekat nisab miktarı, İslam'ın mali ibadet sisteminin temel taşıdır. Altın ve gümüş üzerinden belirlenen bu eşik değer, hangi Müslümanların zekat vermekle yükümlü olduğunu belirler ve zekatın adil bir şekilde toplanıp dağıtılmasını sağlar. 2026 yılı itibarıyla altın nisabı yaklaşık 256.576 TL, gümüş nisabı ise yaklaşık 21.326 TL civarındadır.
Nisab hesaplaması yaparken temel ihtiyaçlarınızı ve borçlarınızı düştükten sonra kalan net mal varlığınızı güncel nisab değeriyle karşılaştırmanız yeterlidir. Hanefi mezhebini takip edenler için gümüş nisabını esas almak, fakirlerin lehine olan ve daha ihtiyatlı bir yaklaşımdır. Hangi mezhebi takip ediyor olursanız olun, nisab miktarını doğru tespit etmek zekatınızın sıhhatini doğrudan etkiler.
Unutmayalım ki zekat, yalnızca bir mali yükümlülük değil, aynı zamanda malı arındıran, bereketi artıran ve toplumsal dayanışmayı güçlendiren kutsal bir ibadettir. Kur'an-ı Kerim'de "Onların mallarından sadaka al; bununla onları temizlersin, arındırırsın" (Tevbe, 103) buyrularak zekatın arındırıcı yönü vurgulanmıştır.
Sadaka Kapısı olarak, zekatınızı en doğru şekilde hesaplamanıza yardımcı oluyor ve bağışlarınızı şeffaf bir süreçle en çok ihtiyaç duyan kardeşlerimize ulaştırıyoruz. Nisab miktarınızı kontrol edin, zekatınızı hesaplayın ve bu mübarek ibadeti yerine getirerek bir hayata dokunun.
